Szlakiem morawskim do świętych Cyryla i Metodego

o. Zbigniew Swęd

Szlakiem morawskim do świętych Cyryla i Metodego

Trasy pielgrzymkowe od wieków przecinają całą Europę. Do tych najważniejszych i najbardziej znanych należy sieć tras pielgrzymkowych Cammini d’Europa, czyli szlaki prowadzące do Santiago de Compostela. Powszechna jest również trasa prowadząca do Cyryla i Metodego na Morawach, czyli do Velehradu.

Jadąc na Morawy, warto się zatrzymać w mało znanej, malowniczo położonej miejscowości Krnov, tuż za granicą Polski. W centrum miasta koniecznie trzeba zobaczyć kościół oo. Franciszkanów pw. Narodzenia N.M.P. z XIII wieku, a w nim freski Józefa Sterna i Franciszka Sebastiniego z XVIII wieku. Godne uwagi są również kościół św. Marcina oraz stojąca obok figura Matki Bożej Niepokalanej z XVIII wieku. Nad całym miastem góruje kościół Podwyższenia Krzyża z XVIII wieku z obrazem Matki Bożej Siedmiu Boleści reprezentowanych przez siedem mieczy.

Jadąc dalej w kierunku Ołomuńca, warto zrobić sobie krótki postój w Svatym Kopecku, czyli Świętej Górze, na której znajduję się przepiękna barokowa bazylika z końca XVII wieku. Monumentalny kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny dominuje nad całą okolicą. Sanktuarium, składające się z kościoła, krużganków z kaplicą oraz budynków (między innymi mieszkalnych), jest cennym zabytkiem barokowym z XVII i początku XVIII wieku. Znajdują się tam również kaplica zimowa i schody święte, które mają przypominać 28 schodów w jerozolimskim pałacu Piłata, po których przed skazaniem wchodził Chrystus. W 1995 roku papież Jan Paweł II ustanowił kościół bazyliką mniejszą.

Kolejny dzień naszego szlaku pielgrzymkowego wiodącego do Velehradu to Ołomuniec – miasto biskupów i arcybiskupów, z wieloma zabytkami sakralnymi. Miasto, które już w 1187 roku zostało stolicą Moraw. W samym jego centrum, na Rynku Głównym, znajduje się 35-metrowa Kolumna Trójcy Przenajświętszej z XVIII wieku, zachwycająca swoją koncepcją artystyczna i bogactwem ozdób rzeźbiarskich. W 2000 roku została wpisana na światową listę UNESCO. Zabytkowe Stare Miasto gromadzi barokowe i renesansowe kościoły, kamienice i budynki użyteczności publicznej. Zwiedzając je, warto odwiedzić katedrę św. Wacława, kościoły św. Maurycego, św. Michała, Marii Panny Śnieżnej oraz klasztor Hradisko, pałac biskupi i muzeum archidiecezjalne.

Najważniejszym maryjnym sanktuarium Moraw jest Svaty Hostyn z piękną bazyliką mniejszą Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny wzniesioną na wysokości 735 m n.p.m. Sanktuarium znajduję się na byłym szlaku bursztynowym prowadzącym od Bałtyku po Adriatyk. Od kaplicy z cudowną wodą do bazyliki prowadzi 250 schodów. W sanktuarium znajduje się oryginalna droga krzyżowa według projektu słynnego architekta Dusana Jurkovica.

Velehrad to duchowa stolica Moraw. Dawniej swoją siedzibę mieli tu władcy morawscy. Stąd w 863 roku rozpoczęli ewangelizację Moraw i krajów słowiańskich Cyryl i Metody. W pobliżu Velehradu znajdował się kościół św. Metodego, w którym został on pochowany. Najazdy Węgrów powodowały ogromne zniszczenia osad wielkomorawskich, dlatego obecnie nie można dokładnie wskazać miejsca, gdzie stał. Kult świętych słowiańskich, którzy razem ze św. Benedyktem są współpatronami Europy, sprawia, iż jest to miejsce znane w Czechach i za granicą.

Historia Velehradu sięga już początku XIII wieku, kiedy to król czeski Przemysł Ottokar I założył tutaj pierwszy na Morawach klasztor cystersów. Pierwszych dwunastu cystersów przybyło do Velehradu w 1205 roku z Plas czeskich. W połowie XIII wieku zakończono budowę kościoła Wniebowzięcia Marii Panny i klasztoru w przejściowym stylu romańsko-gotyckim. Kościół był wspaniałą bazyliką z pięcioma nawami, w tamtych czasach największą świątynią w państwie czeskim. Pozostałości tej dawnej bazyliki zachowały się do dziś – na wschodniej ścianie kościoła zachowały się trzy z pięciu apsyd (najważniejsza z nich jest pośrodku pięknie zdobiona fryzem romańskim), a w podziemiach dzisiejszej budowy, w lapidarium, dostępne są fundamenty romańskiego kościoła.

Spalony przez husytów w XV wieku budynek w latach następnych był kilkakrotnie przebudowywany. Obecny wygląd pochodzi z przełomu XVII i XVIII wieku. Nie wiadomo, kto był autorem barokowych zmian, na podstawie stylu przypisuje się je Giovanniemu Pietro Tencallowi. Nieznani są również artyści, którzy zajmowali się zdobieniem wnętrza. Ogromna fasada została dopełniona dwiema wieżami, a podłogę kościoła podwyższono o dwa metry.

W okresie reform józefińskich klasztor zlikwidowano. Znana bazylika stała się nieistotnym kościółkiem wiejskim. Kościół podupadał, sala kapitulna zdobiona kolumnami marmurowymi pełniła funkcję stajni końskiej. Velehrad został odnowiony w drugiej połowie XIX wieku z okazji milenijnych uroczystości przybycia misjonarzy Cyryla i Metodego na Morawy. W 1890 roku przybyli do Velehradu oo. jezuici, którzy, z wyjątkiem 40 lat okresu komunistycznego, mają tutaj swoją siedzibę do dzisiaj. W 1927 roku papież Pius IX docenił znaczenie Velehradu, zwłaszcza działalność Cyryla i Metodego oraz unitarian, i nadał mu tytuł bazyliki mniejszej. Papież Jan Paweł II w 1985 roku podarował bazylice złotą różę (tylko kilka bazylik na całym świecie uzyskało ten zaszczyt). Osobiście odwiedził bazylikę w 1990 roku, podczas swojej pierwszej wizyty w Czechach.

W roku 2023 obchodziliśmy 1160. rocznicę przybycia Cyryla i Metodego na Morawy i rozpoczęcia ich misji ewangelizacyjnej. W związku z tą rocznicą oraz położeniem blisko polskiej granicy warto odwiedzić to sanktuarium, które jest jednym z najważniejszych sanktuariów Europy Środkowej. Będąc już na miejscu, warto zwrócić uwagę w prawej nawie bazyliki Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na mały obraz przedstawiający świętych Cyryla i Metodego, namalowany przez Jana Matejkę, podpisany jako „Dar Narodu Polskiego la Bazyliki Walehradzkiej”.